AB DOSYASI : AKPM’nin Denetleme Kararının Ardından Türkiye – AB İlişkileri

1416(1).jpg

16 Nisan’daki cumhurbaşkanlığı yönetim sistemi referandumunun ardından Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye karşı sergileyeceği tutum merak edilirken Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM) tarafından alınan denetim kararı, Türkiye – AB ilişkilerinin geleceği ile ilgili ipuçları taşımaktadır. AKPM Türkiye raportörleri Marianne Mikko ve Ingebjorg Godskesen tarafından hazırlanan ve ekinde yer alan karar tasarısı 113’e karşı 45 oyla kabul edilen “Türkiye’de Demokratik Kurumların İşleyişi” konulu rapor, Türkiye’deki demokrasinin işleyişine ve OHAL kapsamında gerçekleştirilen uygulamalara eleştiriler getirmektedir. AKPM tarafından alınan karar, Türk demokrasisinin AB standartlarının gerisine düştüğü anlamına gelmekte ve AB ile Türkiye arasındaki tam üyelik görüşmelerinin dondurulmasına bir adım daha yaklaşıldığını göstermektedir. Söz konusu kararın hem Türkiye hem de AB için olumsuz etkiler yaratabileceği ortadadır.

AB ile İlişkilerde Gelinen Nokta

Türkiye 1949’dan beri Avrupa Konseyi üyesidir. 1962’de AB’ye üye olmaya davet edilen Türkiye, 1963’de Ankara Anlaşması’na imza atmış ve Özal döneminde ise birliğe tam üyelik başvurusunda bulunmuştur. Türkiye, 1987’den beri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) üyesidir ve 1995’de Gümrük Birliği’nin uygulamaya konmasıyla ekonomisini AB ile entegre bir hale getirmiştir. 2002 yılında AK Parti’nin iktidara gelmesiyle beraber yapılan reformlar, TBMM’de onaylanan AB uyum yasaları ile taçlandırılmış ve 2005 yılında AB ile tam üyelik müzakerelerine başlanmıştır. Gümrük Birliği sayesinde AB’nin en büyük ticaret ortakları arasında yer alan Türkiye, son olarak AB ile Avrupa’ya göç eden mültecilerin kontrolü üzerine bir anlaşma imzalamış, tüm eksik ve sorunlara rağmen iki taraf da anlaşmayı devam ettirmeye çalışmıştır.

Denetleme Kararı ve Sonrası

AKPM’nin aldığı karara göre Türkiye’nin 2018 yılına kadar denetim sürecine alınması öngörülmektedir. Daha önce 1996’dan 2004’e kadar denetim sürecine alınmış olan Türkiye, tam üyelik müzakereleri başladıktan sonra tekrar denetim altına alınan ilk ülke olmuştur.[1] AKPM Türkiye raportörleri Marianne Miko ve Ingebjorg Godskesen tarafından hazırlanan rapora bakıldığında, kararın alınmasında OHAL sürecinde hayata geçirilen uygulamaların etkili olduğu görülmektedir. Kararda ayrıca OHAL’in bir an önce kaldırılması ve Yüksek Seçim Kurulu’nun cumhurbaşkanlığı yönetim sistemi referandumu ile ilgili itirazları ciddi bir şekilde incelemesi talep edilmektedir.[2] Gelinen nokta Türkiye’nin AB’deki geleceği ile ilgili soru işaretleri yaratmaktadır. Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Raportörü Kati Piri’nin Türkiye’de kabul edilen anayasa değişikliğinin üzerinde oynama yapılmadan uygulanması halinde üyelik müzakerelerinin durdurulması gerektiğini söylemesi[3], gelecekte AB ve Türkiye arasında yaşanabileceklerin önemli bir göstergesi olabilir. Yine Hollandalı parlamenter Kati Piri’nin hazırladığı raporda, AB’nin Türk hükümeti ile bir zirve düzenlemesi tavsiye edilmiş, referandum kampanyaları boyunca sıklıkla söz edilen idam cezasının geri getirilmesi halinde ise Türkiye ve AB arasındaki iplerin kesin bir biçimde kopacağının altı çizilmiştir. Avrupa Parlamentosu Dışişleri Komisyonu’nda görüşülecek olan raporda PKK terör örgütünün ‘şiddete dönüşü’ kınanmış, PKK’ya ait sembollerin Avrupa ülkelerinde yasaklanmasına yönelik düzenlemelerin kuvvetlendirilmesi tavsiye edilmiştir. Buna karşılık, Erdoğan’ın Almanya ve Hollandalı siyasetçilere yönelik yaptığı ‘Nazi’ benzetmelerinin hoş karşılanmadığı da raporda belirtilmiştir. Elde edilen bu bilgiler, referandum sürecinin Avrupalı diplomatlar tarafından çok iyi takip edildiğini ve siyasetçiler tarafından kullanılan retoriğin AB ile ilişkileri derinden etkilediğini göstermektedir.

Değerlendirme

Türkiye’nin 13 yıl aradan sonra tekrar siyasi denetime alınması, demokrasi ve hukukun üstünlüğü konularında başarılı olamadığını işaret etmektedir. AB içerisindeki problemleri çözmek adına ‘çok vitesli Avrupa’[4] fikrinin yeniden konuşulduğu günümüzde Türkiye’ye verilen ‘geri vites’ mesajı, Türkiye’nin AB ile ilişkilerde daha çok çaba sarf etmesi gerektiğini göstermektedir. Türk demokrasisi, denetim sürecinde bulunan Arnavutluk, Ermenistan, Gürcistan ve Moldova gibi ülkelerin demokrasileriyle aynı sınıfta yer almaya başlamıştır. Ancak alınan karar, zamanlaması dolayısıyla AB’nin popülist siyasetin etkisinden kurtulamadığının bir göstergesi de olabilir.[5] AB ve Türkiye birbirleri için çok önemli iki müttefiktir. İlişkilerin daha kötü bir hal alması iki taraf için de siyasi ve ekonomik sonuçlar doğurabilir. Geçmişte üyelik sürecinin üyeliğin kendisinden daha önemli görülmesine sebep olan ekonomik, siyasi ve ideolojik sebeplerin yavaş yavaş ortadan kalkmaya başladığı düşünülse de[6] ilişkiler daha fazla yıpratılmamalıdır. Türkiye, denetleme kararının yeniden gözden geçirileceği 2018 yılına kadar demokrasi standartlarını yükseltmeli ve AB ile düzenlenmesi öngörülen zirve AB ile ilişkilerin restorasyonu açısından yeni bir başlangıç olarak görülmelidir. Yeni yönetim sisteminin demokratikleştirilmesi adına yürürlüğe konacak uyum yasalarıyla beraber, gümrük birliğinin akıbeti ve hükümetin OHAL boyunca uyguladığı yanlış politikalara son vermesi de AB ile ilişkilerin olumlu şekilde sürdürülebilmesi için büyük önem taşımaktadır.

[1] “Tarihi Karar: AKPM, Türkiye’yi Siyasi Denetim Sürecine Aldı”, http://www.diken.com.tr/tarihi-karar-akpm-turkiyeyi-siyasi-denetim-surecine-aldi/, 25 Nisan 2017.

[2] “AKPM, Türkiye’yi Denetime Aldı”, http://www.aljazeera.com.tr/haber/akpm-turkiyeyi-denetime-aldi , 25 Nisan 2017.

[3] “AP Raportörü Kati Piri: Türkiye ile Müzakereler Askıya Alınsın!”, http://t24.com.tr/haber/ap-raportoru-kati-piri-turkiye-ile-muzakereler-askiya-alinsin,401407, 27 Nisan 2017.

[4] “Two-Speed Europe, or Two Europes?”, http://www.economist.com/blogs/charlemagne/2011/11/future-eu,

[5] Jurgens, Klaus. “The Council of Europe’s Decision to Re-monitor Turkey is a Disgrace.”, http://www.trtworld.com/opinion/the-council-of-europes-decision-to-re-monitor-turkey-is-a-disgrace-343643 , 26 Nisan 2017.

[6] Erhan, Çağrı. “Avrupa Birliği’ne Üyelikten Beklentiler Devam Etmiyor.” , http://www.turkiyegazetesi.com.tr/yazarlar/prof-dr-cagri-erhan/596083.aspx, 26 Mart 2017.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s